آيين‌هاى مربوط به تولد ، تعليم و تربيت اطفال و نوجوانان ، ازدواج ، دفن اموات ، اعياد مذهبى و . . . را بر عهده داشتند . روحانيون را معمولا از ميان قبيله مادى مغان برمىگزيدند . خسروپرويز پس از بناى آتشكده حدود 12000 روحانى هيربد ( نگهبان آتش ) را جهت قرائت و زمزمه ادعيه و اوراد برگزيد . بطور كلى روحانيون اين عهد صاحب منزلت بسيار بالائى شدند چرا كه صاحب املاك زيادى در بسيارى از نقاط از جمله آذربايجان ( آتروپاتن ) بودند ، و در ضمن صدقات ، جرايم مربوط به تخلف از احكام دينى و نيز ده يك هم مىگرفتند . 62 همين درآمد هنگفت و امتياز طبقاتى بر تنفذ و شأن اجتماعى آن‌ها دوچندان افزود . اما مردم گرگان در اين عهد چه دين و آئينى داشتند ؟ جواب اين سؤال آن است كه هر آنچه از دين و آيين بويژه دين زرتشت در سراسر ايران رواج داشت ، به تبع از وضع اجتماعى جامعه ، مردم اين خطه نيز پيرو آن‌ها بودند . يعنى بطور قطع دين زرتشت در ميان مردم گرگان هم مورد استقبال و توجه بود . در اين مورد علاوه بر تصاوير گوردخمه‌ها و گورخمره‌اىهاى ارائه‌شده در صفحات قبل ، به مطالب مستند موجود در متون گذشته و نشانه‌هاى تاريخى هم استناد مىكنيم : 1 - چون دين رسمى جامعه زرتشتى بود و آتشكده‌ها يكى از مظاهر اين دين محسوب مىشدند ، كشف بقاياى يك آتشكده عصر ساسانى در تورنگ‌تپه گرگان ، استدلال نگارنده را مدلل مىنمايد . تصوير پلان اين آتشكده را در صفحات بعد آورده‌ايم . 2 - برخى از مورخين و جغرافىنويسان به روشن بودن آتشكده‌هائى چند در منطقه گرگان مخصوصا در ناحيه دهستان حتى بعد از سقوط ساسانيان اشاره كرده‌اند . در اين باب مقدسى در سال 375 ه ق پس از توصيف مناطق مختلف گرگان و استراباد مىنويسد : « . . . آخر شهرك دهستان در سمت راست جاده به سوى رباط است . آتشگاهى دارد كه از ديه‌هاى دور ديده مىشود . همه ديه‌هاى دهستان 24 ديه است كه از بهترين بخش‌هاى گرگان ( جرجان ) باشد . . . بيشتر مردم گرگان و پاره‌اى از طبرستان حنفى هستند . . . » . 63 وى سپس از مذاهب قرن 4 ه در استراباد و گرگان يعنى نجاريان ، كراميان ، حنفيان و تعدادى هم شيعيان نام مىبرد و آنگاه اضافه مىكند كه : « ميان پيروان مذاهب گرگان كشاكش‌ها باشد » . 3 - گروهى از زرتشتيان شمال ايران كه در اوايل دين اسلام را نپذيرفته بودند ، تا مدت‌ها در گيلان ( ديلمان ) ، مازندران ( طبرستان ) و گرگان بر عقايد و آيين خود راسخ ماندند . هنوز